» Programma's » Ouderen » Afgeronde projecten » Richtlijn afweergedrag 

Afweergedrag van mensen met dementie

De richtlijn ‘Omgaan met afweergedrag bij eten en drinken van bewoners met dementie' is gelegitimeerd!

Het komt geregeld voor dat mensen met dementie bij het eten hun lepel wegslaan, eten en drinken uitspugen of hun hoofd wegdraaien. Dit afweergedrag levert in de dagelijkse verpleeghuispraktijk voor verzorgenden veel problemen op. Een extra moeilijkheid is dat de dementerende zelf meestal niet meer kan aangeven waarom hij of zij zo reageert. Uit onderzoek blijkt dat verzorgenden dit afweergedrag verschillend interpreteren en daardoor ook verschillend handelen. De nieuwe richtlijn kan hen helpen om, in overleg met de bewoner, de familie en andere disciplines, op adequate en systematische wijze met het afweergedrag om te gaan. De richtlijn is een aanvulling op de multidisciplinaire richtlijn voor verantwoorde vocht- en voedselvoorziening voor verpleeghuisgeïndiceerden (Arcares, 2001), die nauwelijks ingaat op problemen bij eten en drinken bij mensen met dementie.

Nieuwe richtlijn Afweergedrag
De nieuwe richtlijn is een evidence-based richtlijn. Dat wil zeggen dat de aanbevelingen gebaseerd zijn op het best beschikbare bewijs. Hiervoor is gebruik gemaakt van een grondig literatuuronderzoek naar afweergedrag bij eten en drinken bij ouderen met dementie en de ervaringskennis van een multidisciplinaire expertgroep. Deze expertgroep bestond uit acht verzorgenden, drie cliëntvertegenwoordigers, twee verpleeghuisartsen, een psycholoog, een logopedist, een diëtist, een ergotherapeut, een ethicus en een tandarts.

De kern van de richtlijn ‘Afweergedrag' wordt gevormd door een vijfstappenplan aan de hand waarvan de verzorgenden, in overleg met anderen, proberen te achterhalen wat de oorzaak van het afweergedrag is en welke interventie(s) kunnen worden toegepast. Deze vijf stappen zijn:

  1. Probleem vaststellen: signaleren van structureel afweergedrag
  2. Gegevens verzamelen: overleg met anderen
  3. Nader onderzoek: observeren en beschrijven van het gedrag (observatieformulier)
  4. Plan van aanpak en interventies
  5. Evaluatie: vaststellen van het effect van de interventies 

De richtlijn Afweergedrag bestaat uit:

Richtlijn en samenvattingskaart bestellen
De richtlijn 'Omgaan met afweergedrag bij eten en drinken van bewoners met dementie' en de samenvattingskaart (handig zakformaat) kunt u hier bestellen.   

Implementatie richtlijn
Belangrijk is nu dat alle verzorgenden in verpleeg- en verzorgingshuizen kennisnemen van de richtlijn en voortaan gebruik maken van een systematische, evidence-based aanpak van afweergedrag bij eten en drinken. De implementatieactiviteiten richten zich niet alleen op de verzorgenden, maar ook op andere personen die te maken krijgen met afweergedrag, zoals familieleden, artsen, diëtisten en kwaliteitsmedewerkers in verpleeg- en verzorgingshuizen. De richtlijn is in maart 2009 verstuurd aan alle verpleeg- en verzorgingshuizen in Nederland. De richtlijn is begin juni 2009 gelegitimeerd door de V&VN.

Trainingsmodule
Om het werken volgens de richtlijn te ondersteunen is een trainingsmodule 'Omgaan met afweergedrag bij eten en drinken van bewoners met dementie' voor verzorgenden niveau 3 ontwikkeld.

De trainingsmodule en de bijlagen zijn hieronder te downloaden.

Heeft u vragen over de implementatie van de richtlijn in uw praktijk, neem dan contact op met Hanny Groenewoud, j.h.groenewoud@hro.nl.

Publicaties
In het magazine Bijzijn is een artikel over de richtlijn verschenen: 'Omgaan met afweergedrag van dementerenden bij de maaltijd'  (nummer 11, 2008).

Presentaties
Nederlandse Geriatriedagen 2009 (handout Powerpointpresentatie in pdf)
Vlaams-Nederlands Wetenschappelijk Congres, november 2007 (poster in pdf) 

Projectformulier in PDF